Hulp aan de Antillen?

(Verkort)

door

Rafael Oliana jr

Document als onderdeel van activiteiten in de

Derde Kamer

cluster Democratie en Goed bestuur

segment burgerparticipatie

Nederlands Comité voor Duurzame Ontwikkeling (NCDO)

2003

Datum bijgewerkt: 9 september 2003

Dit document bevat als ondersteuning vele passages uit het rapport van de Centrale Bank van de Nederlandse Antillen.

1. Vijftig jaar Statuut, vijftig jaar verergerde situatie op de Nederlandse Antillen?

Waar komt de steeds kritisch wordende situatie voor de Nederlandse Antillen vandaan? Waarom lukt het de partners in het koninkrijk, na vijftig jaar statuut, nog steeds niet een degelijk bestaan te ontwikkelen voor zowel de financieel/ economische situatie alsmede de daaruit vloeiende gevolgen. Als gevolg hiervan, wordt het functioneren van een goed bestuur en democratie verhinderd. Door middel van dit document, wil ik als lid van de Derde kamer 2003, een schets geven van, alsmede de aandacht trekken aangaande deze situatie.

1. Vijftig jaar Statuut, vijftig jaar verergerde financieel/economische situatie op de Nederlandse Antillen? (terug)

De Antillen hoort bij het koninkrijk der Nederlanden. Net zo exotisch en mooi, gelijktijdig problematisch en in zichzelf verward. Een fictief land wiens structuur al lang niet meer aan haar ontwikkeling en positie in de wereld voldoet. Belemmerd door deze structuur, alsook door de perceptie en miskenning van deze situatie, wankelt in de ogen van eigen partners binnen het koninkrijk, de Antillen van de ene naar de andere crisis.

Het statuut stelt, dat de Antillen gevormd wordt uit de eilanden Curaçao, Bonaire, St. Maarten, St. Eustatius en Saba. Samen tellen de eilanden c.a. 177.000 inwoners in de volgende verdeling:

Deelname van de Curaçaose economie aan de Antillen is buiten alle proporties. Curaçao heeft een groeiende economie, echter niet voldoende om in de huidige structuur op een zelfopbouwende manier mee te doen. Tevens staat de huidige structuur ook de groei van alle resterende eilanden in de weg door een te duur bestuursmodel.

De eilanden worden als het land Nederlandse Antillen geregeerd door de Centrale overheid van de Nederlandse Antillen. Deze Centrale overheid voert een beleid om elk van deze eilanden te kunnen voorzien van:

Op hun beurt dit nogmaals bij alle bestuurscolleges van de eilanden. De Centrale overheid vormt een dure overhead in de kosten.

Het probleem van de constitutionele structuur van het Koninkrijk der Nederlanden waarin de Nederlandse Antillen als land is georganiseerd, betreft een volledige uitvoering van de aanpassingsprogramma’s. De volledige aanwending van het economisch potentieel is hierdoor vertraagd en soms gecompliceerder gemaakt. Het Koninkrijk heeft tussen de landen een onderlinge afhankelijkheid gecreëerd die niet voldoende aandacht heeft gekregen in het nationale beleid. Het feit dat de sociale wetgeving (op de Nederlandse Antillen), een kopie omvat van een veelal verouderde Nederlandse wetgeving hebben bijgedragen aan overregulering en verstarring. Dit verklaard dat aanpassingen in de arbeidsmarkt op zijn best suboptimaal zijn. Zolang hiermee geen rekening wordt gehouden in de beleidsformulering, zullen de aanpassingsinspanningen onnodig gecompliceerd en weinig effectief blijven.

Tegelijkertijd wordt op de Nederlandse Antillen druk uitgeoefend om haar financiële verplichtingen, in het kader van onder meer de Kustwacht en het Solidariteitsfonds, na te komen, waarbij maar weinig rekening wordt gehouden met de huidige begrotingsproblematiek en de beschikbare technische capaciteit.

“Nederland beschouwt het probleem van de kustwacht een Antilliaanse verantwoordelijkheid”

Men mag verwachten dat Nederland, als een partner binnen het Koninkrijk, zal bijdragen aan het creëren van de condities voor het realiseren van meer financiële onafhankelijkheid. De Koninkrijksbelevenis is namelijk niet alleen “staande op eigen kracht” maar ook “de wil elkander bij te staan,” zoals treffend op het Autonomiemonument staat geschreven.

Commissie van wijlen jhr. mr. Emile van Lennep stelde een schuldquote 65% van het Bruto Binnenlands Product (BBP). Nu, zeven jaar later, is deze meer dan 90%.

De schuld en rentelasten in de Nederlandse Antillen kunnen niet meer zelfstandig binnen een redelijke termijn tot een houdbare omvang worden teruggebracht. Als er niets wordt gedaan, stevenen de Antillen af op een diepe financiële crisis

De schuldenproblematiek is onlosmakelijk verbonden met de situatie van overheidsfinanciën. De economie van de Nederlandse Antillen heeft verschillende negatieve schokken doorgemaakt.

1. De afschaffing van de bronbelasting in de Verenigde Staten in de jaren tachtig, met als gevolg het uiteenvallen van verscheidene, zeer winstgevende financiële diensten in de Nederlandse Antillen. Een belangrijke bron van belastinginkomsten droogde daarmee simpelweg op.

2. De wereld-oliecrisis waar Venezuela zich genoodzaakt zag haar nationale munt, de Bolivar, te devalueren en met als gevolg een einde aan het bloeiende Venezolaanse kooptoerisme, met name op Curaçao.

3. Shell heeft de raffinaderij op Curaçao vaarwel gezegd welke een belangrijke peiler van de Curaçaose economie was gedurende bijna 75 jaar.

De ontwikkelingshulp is ook een bron van macro-economische onevenwichtigheden geworden in plaats dat ze bijdragen aan de realisatie van ontwikkeling. Omdat ontwikkelingsleningen in Euro luiden kan een rente van 2,5% kan niet meer concessioneel worden genoemd.

Er wordt geschat dat bij een ongewijzigde situatie in 2010 een schuldenlast van € 10 miljard zal zijn bereikt voor het eiland Curaçao. Thans wordt elk kind dat geboren wordt geconfronteerd met een schuld van c.a. Naf 23.000 (c.a. € 11.000).

Een nadere analyse van de ontwikkeling in de omvang en samenstelling van de schuld gedurende de periode 1980-2002, levert de volgende feiten op:

a) De omvang van schuld steeg van NAf 0,7 miljard tot NAf 3,8 miljard oftewel van 40% tot 81% van het Bruto Binnenlands Product (BBP).

c) Het rentedragende component steeg van 70% tot 88% en het renteloze component daalde van 30% tot 12%.

d) De rentelasten als percentage van de belastinginkomsten, stegen van 5% in 1986 tot 25% in 2003 en als percentage van de totale uitgaven van 4% tot 17%.

f) Het aandeel van de lange schuld (langer dan een jaar) steeg van 60% tot 80% en het aandeel van de korte schuld (tot en met een jaar) daalde van 40% tot 20%.

g) Het Land en het eilandgebied Curaçao nemen samen gemiddeld 95% van de ongeconsolideerde binnenlandse schuld voor haar rekening. Hierbij is het aandeel van het Land gedaald van 50% tot 40% en het aandeel van Curaçao gestegen van 45% tot 55%. Het aandeel van overige eilandgebieden bedraagt gemiddeld 5%. Hieruit blijkt een onevenredige positie van Curaçao in het Antilliaanse bestel.

Aan het einde van 2003 wordt een schuldquote van 95% van het BBP verwacht. Dit is zeer hoog in vergelijking met internationaal gehanteerde normen. Voor “lage inkomens landen” wordt een schuldquote van 35 – 40% gehanteerd Binnen landen die deel uitmaken van de Europese Monetaire Unie wordt een schuldquote van 60% gekwalificeerd als houdbaar.

Aangezien het ontwikkelingsniveau van de Nederlandse Antillen hier tussenin ligt, zou een schuldquote van 40 – 50% van het BBP als houdbaar kunnen worden beschouwd.

Bij ongewijzigd beleid lopen de begrotingstekorten en de schuld volledig uit de hand.

De totale schuld zal in dat geval oplopen tot bijna NAf 10 miljard in 2010, wat overeenkomt met een schuldquote van ongeveer 250% van het BBP.

De stijgende begrotingstekorten resulteren in een sterk oplopende schuldpositie, deze doet de rentelasten sterk toenemen. Hierdoor ontstaat steeds minder ruimte voor een adequate uitvoering van het overheidsbeleid op gebieden zoals bevordering van de economische groei, onderwijs, criminaliteitsbestrijding, armoedebestrijding en onderhoud en verbetering van de infrastructuur.

7. Dreigende vertrouwencrisis (terug)

Dit zal een ernstige vertrouwenscrisis veroorzaken die resulteert in een diepe recessie, kapitaalvlucht, destabilisatie van de Antilliaanse gulden en hoge inflatie. Ongewijzigd beleid, zonder nieuwe ombuigingen van de overheidsuitgaven, is daarom een heilloze weg. Bij de keuze van een oplossing of combinatie van oplossingen, is de mate waarin de nadelen kunnen worden geminimaliseerd een belangrijk criterium.

· Eliminering van het wisselkoersrisico op de huidige MJP-schuld door omzetting in Amerikaanse dollars of Antilliaanse guldens,

Alleen duurzame economische groei draagt bij aan de zo noodzakelijke creatie van meer werkgelegenheid en een verbetering van het leven van de Antilliaanse bevolking.

Slechts de integrale uitvoering van een totaalpakket, (dus met de medewerking van Nederland) biedt uitzicht op een structurele oplossing van de financieel-economische problematiek.

Het thans vijftig jaar oude statuut was bedoeld om de eilanden van de Nederlandse Antillen aan te zetten tot steeds meer autonomie. De ervaring leert dat men door de jaren geen rekening heeft gehouden met de planning van deze gedachte. Als resultaat de logische gevolgen van een niet langer werkbare structuur dat de eilanden juist in schulden dompelt. Zonder tussenkomst van een herziening en aanpassing in de huidige structuur zoals afgesproken in het statuut, nadert er een uitzichtloze en onvermijdbaar faillissement, welke gepaard zullen gaan met de daarbij horende ongekende gevolgen in het koninkrijk. De massale exodus vanuit de Nederlandse Antillen eind jaren negentig is hier slechts een voorproefje van.

Het aanpassen van verouderde wetgeving. Herinvestering opbrengsten uit de Curaçaose economie in de voorziening van eigen behoeftes. Het samenwerken en vooral MET de eilanden op individuele basis, aan een op maat uitvoerbaar ontwikkelingstraject. Voorop staan de zaken als financieel, sociaal-maatschappelijk, onderwijs, industrieel en toeristisch gebied. De mogelijkheden om kwijtschelding en renteloos stelling van aangemerkte schuldenposten door de Centrale Bank van de Nederlandse Antillen. Verkenning en actueel houden van kennis en achtergronden van elkaar ’s cultuur, gemeenschappelijkheden en krachten.

Werken aan een meer zinvoller partnerschap in plaats van de thans autochtoon/ allochtone sfeer. Wij zijn partners in het koninkrijk en zolang het niet anders is, zouden wij met elkaar en voor elkaar moeten werken met wederzijds respect. De huidige manier van werken biedt GEEN perspectief, niet voor de Nederlandse Antillen en ook niet voor Nederland.